De collega die om zes uur ‘s ochtends gaat hardlopen, ook als het vriest. De vriendin die geen dag zonder yoga kan. Je noemt ze misschien lachend verslaafd. Maar de vraag of een verslaving ook goed voor je kan zijn, is serieuzer dan ze klinkt.
Hetzelfde mechanisme
Verslaving begint in het beloningssysteem van je brein. Doe je iets prettigs, dan maakt je brein dopamine aan, vooral in de nucleus accumbens. Je brein onthoudt: dit wil ik opnieuw. Bij alcohol en drugs gaat dat veel harder. Cocaïne veroorzaakt een dopaminepiek die een veelvoud is van wat een gewone beloning oplevert. Toch werkt de basis bij sport, muziek of een koude douche op dezelfde manier. Hardlopers kennen de runner’s high, waarbij het lichaam endorfine en het lichaamseigen stofje anandamide aanmaakt. Het brein krijgt een beloning en wil meer.
Waar ligt de grens?
Onderzoekers kijken niet naar wat je doet, maar naar wat het met je doet. Ze stellen vier vragen. Verlies je de controle? Heb je steeds meer nodig om hetzelfde effect te voelen? Krijg je ontwenningsverschijnselen als je stopt? Ga je door ondanks de schade?
Een marathonloper die vijf keer per week traint en daar blij van wordt, voldoet daar niet aan. Een loper die op een stressfractuur blijft rennen, familiefeesten afzegt voor een trainingsschema en chagrijnig wordt op rustdagen, wel. In de vakliteratuur heet dat oefenafhankelijkheid.
Dus: bestaat gezond wel?
Veel hulpverleners zeggen dat een verslaving per definitie schade doet. Zodra het gezond is, noem je het een gewoonte of toewijding. Maar je brein maakt dat onderscheid niet altijd. Het mechanisme is hetzelfde, alleen de gevolgen verschillen. Daarom kan een gezonde gewoonte kantelen. Wie veel stress heeft, gaat soms van twee naar zes uur sporten per dag. Wat begint als iets goeds, wordt dan een vlucht.
Sport als steun in herstel
Voor mensen die herstellen van een verslaving ligt het genuanceerder. Beweging geeft een natuurlijke dosis dopamine en vermindert craving en stress. Daarom staan sport en ritme centraal in veel programma’s. THE YOUTURN, een bekende afkickkliniek, laat cliënten bijvoorbeeld dagelijks bewegen, omdat een gezonde routine het lege gat opvult dat de drugs achterlaten. Dat werkt, zolang de nieuwe gewoonte geen nieuwe verslaving wordt. Hulpverleners noemen dat verslavingsverschuiving. Je ziet het bij mensen die stoppen met alcohol en daarna doorslaan in werk, eten of sporten.
Afstand helpt
Opvallend is hoe vaak herstel begint met afstand. Een afkickkliniek buitenland haalt je weg uit de omgeving waar elke straathoek een trigger is. Geen dealer die je belt, geen vrienden die iets inschenken. Wie kiest voor afkicken in zuid-afrika, kan zich in een rustige omgeving volledig richten op nieuwe gewoontes, zoals een ochtendrondje of een wandeling over de berg. THE YOUTURN werkt met dat principe: eerst afstand, dan opbouwen.
De kernvraag
Bestaan er dus gezonde verslavingen? Strikt genomen niet, want verslaving betekent schade en controleverlies. Wel bestaan er gezonde gewoontes die hetzelfde brein aanspreken. De test blijft simpel: kun je zonder, en gaat het ten koste van de rest van je leven? Twijfel je daarover bij jezelf of iemand om wie je geeft, praat er dan over. Bij THE YOUTURN denken Tjeerd en Titus graag met je mee.